xỏ mũi

Một người nông dân xỏ mũi con trâu để dắt nó ra đồng.

Định nghĩa

Động từ:
- Hành động xuyên một vật (thường là dây, que) qua mũi (của gia súc): "xỏ mũi" mô tả việc luồn dây qua lỗ mũi của trâu, bò để dễ dắt dẫn.
- Nghĩa bóng: Dắt mũi, điều khiển người khác một cách dễ dàng: "xỏ mũi" được dùng để chỉ việc một người bị người khác chi phối, sai khiến theo ý muốn, thường là trong mối quan hệ vợ chồng, gia đình hoặc công việc.

Ví dụ sử dụng

Nghĩa đen:
- Người nông dân xỏ mũi con trâu để dắt nó ra đồng. (Người nông dân luồn dây qua mũi trâu để dẫn nó đi làm.)
- Việc xỏ mũi bò cần được thực hiện cẩn thận để tránh làm đau con vật. (Hành động xuyên dây qua mũi bò phải nhẹ nhàng để không gây tổn thương.)
Nghĩa bóng:
- Anh ta bị vợ xỏ mũi, làm gì cũng phải nghe lời. (Anh ta bị vợ điều khiển, không có chính kiến riêng.)
- Công ty nhỏ đó bị đối thủ cạnh tranh xỏ mũi, mất hết thị phần. (Công ty nhỏ bị đối thủ chi phối, dẫn đến thất bại.)

Các cách sử dụng nâng cao

"xỏ mũi ai": điều khiển, sai khiến ai đó dễ dàng.
- Kẻ lừa đảo đã xỏ mũi nhiều người bằng những lời hứa hão. (Kẻ lừa đảo đã chi phối nhiều người bằng những lời hứa giả dối.)
"bị xỏ mũi": bị người khác điều khiển, mất tự chủ.
- Chồng cô ấy bị xỏ mũi bởi mẹ vợ, không dám làm trái ý. (Chồng cô ấy bị mẹ vợ sai khiến, không dám phản đối.)

Biến thể và từ gần giống

Dắt mũi (động từ): điều khiển, sai khiến người khác — đồng nghĩa với "xỏ mũi" trong nghĩa bóng.
- Cô ấy dắt mũi cả gia đình, ai cũng nghe theo. (Cô ấy điều khiển cả gia đình, mọi người đều tuân lệnh.)
Lèo lái (động từ): điều khiển, dẫn dắt theo ý mình — mức độ nhẹ hơn "xỏ mũi".
- Chính trị gia đó lèo lái dư luận bằng những phát ngôn khéo léo. (Chính trị gia đó điều khiển dư luận bằng lời nói tinh tế.)

Từ đồng nghĩa

Thành ngữ liên quan

Xỏ mũi dắt đi: bị người khác điều khiển hoàn toàn, không có quyền tự quyết.
- Anh ấy để vợ xỏ mũi dắt đi, mất hết bản lĩnh đàn ông. (Anh ấy hoàn toàn bị vợ điều khiển, mất đi sự tự chủ.)